Prikkelverwerking bij ADHD: vol zitten voordat je het merkt

Je bent de hele dag prima. Je werkt, je praat, je regelt. En dan sta je ’s avonds in de supermarkt bij de kassa en gaat er iets stuk. Om niets. Om een piepje, of om iemand die te dichtbij staat.

Dat is geen zwakte en het komt ook niet uit het niets. Het is de optelsom van een hele dag.

Wat filteren is

Je brein krijgt continu meer informatie binnen dan het kan verwerken. Geluid, licht, beweging, je kleding op je huid, gesprekken op de achtergrond, je eigen gedachten. Een deel daarvan wordt op de achtergrond gezet zonder dat je het merkt.

Bij ADHD gaat dat filteren minder automatisch. Meer komt op de voorgrond, en er is dus meer aan de gang. Dat is precies waarom je in een druk café niet kunt volgen wat iemand tegen je zegt, en waarom je wél hoort dat de koelkast aanslaat.

Waarom je het te laat merkt

Hier zit de kern. Veel mensen met ADHD hebben geleerd door te gaan. Je hebt je hele leven doorgezet terwijl het te veel was, omdat dat nodig was om mee te komen. Daardoor is het signaal ‘ik zit vol’ afgestompt.

Het gevolg: je merkt niets, niets, niets, en dan alles tegelijk. Vaak in de vorm van boosheid, huilen, dichtklappen of het willen wegrennen uit een situatie.

“Het gaat goed, het gaat goed, het gaat goed. En dan ineens niet meer.”

Signalen die er meestal vóór zitten

Ze zijn per persoon verschillend, maar dit zijn er een paar die vaak terugkomen:

• Je wordt kortaf tegen mensen van wie je houdt.
• Geluiden die normaal niet storen gaan ineens irriteren: kauwen, tikken, muziek.
• Je gaat sneller praten of juist helemaal stilvallen.
• Je scrollt zonder iets te lezen.
• Je hebt fysieke klachten: hoofdpijn, een gespannen kaak, een strak gevoel op je borst.
• Je wilt eten of drinken zonder honger, puur om iets te doen.

Wat helpt: schrijf een week lang op wat er gebeurde vlak vóór het moment dat het te veel werd. Niet om jezelf te analyseren, maar om je eigen waarschuwingslampjes te leren kennen.

Wat je kunt doen

Bouw pauzes in vóórdat je ze nodig hebt

Een pauze op het moment dat je merkt dat je vol zit is geen pauze meer, dat is schadebeperking. Vaste, ingeplande momenten van niets werken beter, ook als je op dat moment denkt dat je ze niet nodig hebt.

Verlaag de basisruis

Koptelefoon of oordoppen in de trein of op kantoor. Minder fel licht ’s avonds. Meldingen uit, niet alleen op stil, maar echt uit. Elke prikkel die je structureel wegneemt, hoeft je brein niet meer te filteren.

Bescherm de overgangen

De momenten tussen dingen in zijn vaak het zwaarst: thuiskomen, van werk naar gezin, van school naar huis. Tien minuten niets doen bij binnenkomst is voor veel mensen het verschil tussen een fijne en een rampzalige avond. Voor kinderen en pubers geldt dit misschien nog wel sterker.

Beweeg

Niet omdat sporten alles oplost, maar omdat beweging voor veel mensen met ADHD een van de betrouwbaarste manieren is om spanning eruit te krijgen. Dat is ook waarom ik met veel mensen wandelend praat in plaats van tegenover elkaar.

Zeg het hardop

‘Ik zit vol, ik heb tien minuten nodig’ is een van de nuttigste zinnen die er bestaat. Voor je partner, je kind, je collega. Het voorkomt dat de mensen om je heen jouw overprikkeling als afwijzing lezen.

Voor ouders

Kinderen met ADHD kunnen op school de hele dag hun best doen en thuis instorten. Dat wordt vaak gelezen als ‘bij ons doet hij het niet’, terwijl het meestal betekent: thuis is het veilig genoeg om te laten zien wat er de hele dag al was. Dat is geen straf, hoe zwaar het ook is. Meer voor ouders →

Prikkelverwerking en autisme

Overprikkeling wordt vaak automatisch met autisme geassocieerd. Het komt ook bij ADHD voor, en ADHD en autisme komen daarnaast regelmatig samen voor. Herken je jezelf breder dan alleen in dit artikel? Bespreek dat dan met je huisarts of behandelaar; dat is een vraag voor diagnostiek, en die doe ik niet.

Geschreven door Elle Breddels, BIG-geregistreerd verpleegkundige (BIG 99919459230) en cognitief gedragstherapeutisch werker. Laatst bijgewerkt: augustus 2026.