Waarom kritiek zo hard binnenkomt bij ADHD

Er zit een opmerking van een collega in je hoofd. Niet eens een gemene. Iets van ‘dat had wel wat eerder gekund’. En terwijl je weet dat het niets voorstelt, is je hele middag ervan doortrokken. Je doet normaal, je zegt niets, en van binnen loopt de film in herhaling.

Dit is een van de meest onderschatte kanten van ADHD. In de gesprekken die ik voer komt het vaker terug dan concentratie, en het richt vaak meer schade aan.

Emotieregulatie is een executieve functie

Emotieregulatie gaat niet over of je emoties hebt, maar over wat er daarna gebeurt: hoe snel iets binnenkomt, hoe hard, en hoe makkelijk je er weer uit komt. Dat is dezelfde regelkamer die ook je planning en je remmen aanstuurt. Werkt die regelkamer anders, dan merk je dat dus ook aan je gevoel.

In de praktijk zie je vaak drie dingen tegelijk:

• Snel en heftig. Van nul naar honderd, zonder tussenstations.
• Moeilijk remmen. Het is eruit voordat je het wilde zeggen, of het overspoelt je voordat je het kunt plaatsen.
• Moeilijk schakelen. En dan blijf je erin hangen, soms uren, soms dagen.

Waarom kritiek een uitzonderlijke plek inneemt

Bij ADHD komt daar iets bovenop wat weinig met het brein en veel met je geschiedenis te maken heeft.

De meeste mensen met ADHD hebben een leven achter de rug van correcties. Zit stil. Luister nou. Waarom is dit weer niet af. Je kunt het best, als je maar wilt. Niet gemeen bedoeld, en toch: duizenden kleine momenten waarop iemand liet weten dat je het niet goed deed.

Als je zo lang hebt gehoord dat je tekortschiet, gaat elke nieuwe opmerking op een stapel liggen die er al stond. Het gaat dan niet meer over dat ene rapport. Het gaat over de bevestiging van iets wat je zelf al vermoedde.

“Het gaat zelden over de opmerking. Het gaat over de stapel eronder.”

Wat het niet is

Het is niet aanstellerij, en het is niet manipulatie. Het is ook geen bewijs dat je een moeilijk mens bent. Wat het wél is: een reactie die past bij hoe jouw systeem werkt en bij wat je hebt meegemaakt. Dat maakt het niet minder vervelend, maar wel een stuk minder beschamend.

Wat helpt

Herken het patroon terwijl het gebeurt

Niet om het te stoppen, maar om er iets naast te zetten. ‘Dit is de bekende golf. Die duurt meestal ongeveer twintig minuten.’ Dat klinkt simpel, maar het verschil tussen ‘ik ben dit’ en ‘ik heb dit nu’ is groot.

Koop tijd, niet rust

Je gaat niet binnen dertig seconden kalm zijn. Wat wel kan: niets terugsturen, niet meteen reageren, even naar buiten. Niet om je gevoel weg te duwen, maar om de eerste piek voorbij te laten gaan voordat je iets doet waar je later spijt van hebt.

Check de conclusie, niet de emotie

Je gevoel mag er zijn. De conclusie die je eraan hangt mag je onderzoeken. ‘Ze vindt mij waardeloos’ is een gedachte, geen feit. Dit is precies waar technieken uit de cognitieve gedragstherapie voor bedoeld zijn: niet je gevoel wegpoetsen, maar de gedachte eronder tegen het licht houden.

Bereid de mensen om je heen voor

Je partner, je collega, je leidinggevende: het scheelt enorm als zij weten dat feedback bij jou harder aankomt en dat je even nodig hebt. Niet als excuus om nooit iets te horen te krijgen, maar als gebruiksaanwijzing. ‘Zeg het gerust, maar geef me even voordat ik reageer’ is een volwassen afspraak.

Kijk naar je basis

Slaaptekort, honger, overprikkeling en stress maken de golf hoger en langer. Dat klinkt als een dooddoener, maar in de praktijk is het vaak het verschil tussen een moment en een dag. Zie ook prikkelverwerking bij ADHD.

Over die term die je misschien online tegenkomt

Op social media wordt vaak gesproken over ‘RSD’ of rejection sensitive dysphoria. Die term wordt veel gebruikt en veel mensen herkennen zich erin. Belangrijk om te weten: het is geen officiële diagnose in de diagnostische handboeken. Dat betekent niet dat je ervaring niet klopt, die klopt wel degelijk, maar wees voorzichtig met bronnen die het als vaststaand medisch feit presenteren.

Wanneer het meer is dan dit

Voel je je langere tijd somber, heb je nergens meer zin in, of denk je aan zelfbeschadiging of zelfdoding? Praat er dan over met je huisarts of behandelaar. Voor gedachten aan zelfdoding kun je 24/7 bellen met 113 of gratis met 0800-0113. Emotieregulatie bij ADHD is één ding; een depressie of angstklachten zijn iets anders en verdienen eigen aandacht.

Geschreven door Elle Breddels, BIG-geregistreerd verpleegkundige (BIG 99919459230) en cognitief gedragstherapeutisch werker. Laatst bijgewerkt: augustus 2026.